گروه نجوم تیشتر لشت نشا (گیلان)

گروه نجوم تیشتر گیلان به ارائه خبر علمی با اولویت خبر نجومی می پردازد

تلسکوپ فروسرخ وایز به کمک شما نیاز دارد!

تلسکوپ فروسرخ وایز به کمک شما نیاز دارد!

 

کاوشگر فروسرخ دید گسترده یا وایز، تازه‌ترین تلسکوپ فضایی ناسا است که آذرماه گذشته برای نقشه‌برداری از کل آسمان در طیف فروسرخ به فضا فرستاده شده است. این تلسکوپ کار رصدی خود را از اواخر دی ماه 1388 رسماً آغاز کرد. اما در همین مدت کوتاه موفق شد حدود 16 سیارک ناشناخته را در نزدیکی مدار زمین شناسایی کند. این اجرام تازه شناخته شده  کمتر از یک دهم نوری را که از خورشید دریافت می‌کنند، بازتاب می‌دهند. 

همین موضوع مشاهده آن‌ها را از زمین ناممکن ساخته بود. یکی از این اجرام به تیرگی آسفالت تازه است و این یعنی تقریباً بازتابشی در کار نیست. اما همین امر باعث شده است که اجرام مورد نظر ما تقریباً تمام انرژی دریافتی را جذب نمایند. بنابراین از نگاه تلسکوپ فضایی فروسرخ وایز بسان ستاره‌ای درخشان، نورانی به نظر می‌رسند.

بسیاری از این سیارک‌های تاریک در مدار‌هایی به دور خورشید گردش می‌کنند که در مقایسه با صفحه دایره‌البروج که زمین، دیگر سیارات و اغلب سیارک‌ها درون آن حرکت می‌کنند، بسیار کج است. به همین دلیل است که تلسکوپ‌های جستجوگر سیارک‌ها که معمولا در صفحه زمین به جستجو می‌پردازند، غالبا این اجسام را نمی‌بینند. خوشبختانه این اجسام جدید در تابش‌های فروسرخ روشن دیده می‌شوند، زیرا در این محدوده نور بیشتری را جذب کرده و گرم می‌شوند. این مسئله مشاهده آن‌ها را برای وایز بسیار آسان می‌کند.

اما داستان کشف خرده‌سیارکها توسط تلسکوپ تازه چشم گشوده ما به همین جا ختم نمی‌شود. یافتن اجرام جدید از روی تصاویر دریافتی وایز، کار ساده‌ای نیست. به همین دلیل است که تیم دانشمندان وایز دست نیاز به سوی همه رصدگران آماتور دنیا دراز کرده‌اند. اگر شما هم علاقه‌مند هستید که در این پروژه بین‌المللی مشارکت داشته باشید، مانعی جز همت خودتان وجود ندارد. فقط کافی است ادامه این مقاله را با دقت بخوانید.

WISE needs your help!WISE needs your help!

حتی با وجود اینکه شما همراه با تلسکوپ فضایی وایز در مداری به دور زمین نمی‌چرخید، باز هم می‌توانید به دانشمندان پروژه وایز کمک کنید تا اجرام نزدیک زمین و خرده‌سیارکهایی که بالقوه برای زمین خطرناک تشخیص داده می‌شوند را پیدا کنند. برای این کار خیر فقط نیاز دارید یک تلسکوپ معمولی همراه با یک دوربین تصویربرداری بخرید، بروید بیرون از شهر، جاییکه آسمان در شب هنگام تاریک‌تر باشد و رصدتان را آغاز کنید. البته فراموش نکنید که برای جاودانه ساختن نامتان در تاریخ ستاره‌شناسی، حتماً از قبل فکری برای یک کامپیوتر شخصی متصل به اینترنت کرده باشید. چون به محض یافتن خرده سیارکتان باید آن را به مرکز کنترل وایز گزارش کنید.

خیلی‌ها تصور می‌کنند که تلسکوپ فضایی وایز قرار بوده به تنهایی همه این اشیاء سرگردان در اطراف زمین را کشف کند. ما این سوال را با دانشمندان وایز در میان گذاشتیم. پاسخ این بود که:

" البته درست است. وایز در واقع قرار است هزاران هزار تصویر فروسرخ از آسمان تهیه کند که حتماً در میان آنها می‌توان صدها شئ نزدیک به زمین و د‌ه‌ها هزار صخره سرگردان در کمربند اصلی سیارکها پیدا کرد. اما از آنجاییکه وایز روی مداری به دور زمین می‌چرخد و همیشه به بالا نگاه می‌کند، می‌تواند جرم سماوی مشخصی را که مورد مطالعه است، فقط حدود 10 بار در هر 30 ساعت مشاهده و تصویربرداری نماید. اگر نتوانیم در محدوده 10 تا 14 روز پس از دیدن یک جسم جدید نزدیک به زمین، رصدهای کافی انجام دهیم، جرم سماوی تازه پیدا شده را گم خواهیم کرد بدون آنکه قادر شده باشیم مدار آن را به دقت مشخص نماییم."
 

خوب حالا اگر یک خرده سیارک به قول شما گم شود، کجا می رود؟

خوب در واقع هیچ جا نمی‌رود. خرده‌سیارکها درست مانند سیاره‌های منظومه شمسی و یا دنباله‌دارها، به دور خورشید می‌چرخند. این موضوع باعث می‌شود که در تصویربرداری مداوم از آسمان، شاهد باشیم که خرده‌سیارکها نسبت به ستارگان پس‌زمینه، حرکت می‌کنند. با چندین رصد در روزها، هفته‌ها و شاید ماه‌ها و سالها بعد (بستگی به دوری یا نزدیکی موقعیت جسم سماوی مورد نظر به خورشید دارد) می‌توان مشخصات مداری آن را با دقت و صحت کامل محاسبه کرد. تنها در این صورت است که قادر خواهیم بود موقعیت این جرم سماوی را در آینده پیش‌بینی کرده و از برخورد احتمالی آن با زمین مطلع شویم.

Now you see it: a near-Earth object becomes visible in infrared (Image: NASA/JPL-Caltech/UCLA)
حالا شما میبینیدش! یک شئ نزدیک به زمین که در محدوده فروسرخ دیده شده است.
کلیه حقوق این تصویر متعلق به NASA/JPL-Caltech/UCLA است.

  اما اگر ما خودمان را محدود به رصدهای کوتاه مدت تلسکوپ فضایی وایز نماییم، مدار محاسبه شده از صحت لازم برخوردار نخواهد بود و اگر ما برای رصد آنها توسط وایز صبر کنیم و صبر کنیم، روزی متوجه خواهیم شد که خرده سیارک جدید خود را در فضای لایتنهای گم کرده‌ایم. در آن صورت  خرده‌سیارک قطعاً هنوز در مدار خود به دور خورشید قرار دارد و دور محبوبه خود می‌چرخد اما ما نمی‌دانیم کجا و چگونه باید آن را دوباره رصد کنیم. به همین دلیل نیاز داریم تا رصدگران زمینی به کمک ما بیایند و شئ سماوی کشف شده توسط وایز را دائماً رصد کرده و گزارش دهند تا بتوانیم مشخصات مداری قابل قبولی برای آن استخراج نماییم.
 

خوب حالا ما رصدگران آماتور چگونه می‌توانیم به دانشمندان تلسکوپ فضایی وایز کمک کنیم؟
خیلی آسان. کافیست سری به این وبگاه بزنید (http://www.cfa.harvard.edu/iau/NEO/ToConfirm.html) مشخصات و خطاهای مداری که برای اجرام سماوی تازه پیدا شده در آنجا قرار دارد را دانلود کرده و کار رصدیتان را به عنوان همکار تلسکوپ فضایی وایز آغاز کنید. اما قبل از آن شما باید مکان شئ مورد نظرتان را در آسمان محاسبه کنید که به آینکار آسترومتری می‌گویند. همچنین قدر ظاهری هر کدام از این اجرام را می‌توانید پیدا کنید تا بتوانید تخمین درستی از مدت زمان نوردهی به دست آورید.

همه این اجرام نزدیک زمین که در وبگاه‌تان به آنها اشاره کرده‌اید را تلسکوپ فضایی وایز پیدا کرده است؟
نه ابداً. خیلی از این اجرام توسط منجمان آماتوری مثل شما پیدا شده است. اما همه آنها اجرامی هستند که باید اطلاعات رصدی بیشتری از آنها به دست آوریم تا بتوانیم مشخصات مداری دقیقی برایشان محاسبه کنیم. اسامی آنهایی را که تلسکوپ وایز پیدا کرده است با حرف W آغاز می‌شوند.
 

آسترومتری (Astrometry) چیست؟
آسترومتری یعنی پیدا کردن موقعیت یک جسم سماوی در آسمان نسبت به یک دستگاه مختصات ثابت. برای گزارش مشاهده یک خرده سیارک، ما از زوایای بُعد (Right Ascension) ، میل (Declination)، زمان دقیق رصد مثلاً بر حسب زمان گرینویچ و یا زمان محلی و موقعیت دقیق رصدگر، استفاده می‌کنیم. با داشتن این داده‌ها می‌توانیم، مدار شئ رصد شده را تخمین بزنیم.
 

چگونه می‌توان موقعیت یک جسم فضایی را محاسبه کرد؟
روشهای بسیار متنوعی برای محاسبه مدار یک خرده سیارک وجود دارد. نرم افزار خیلی محبوبی که می‌توانم به شما معرفی کنم، آسترومتریکا نام دارد و می‌توانید آن از وبگاه http://www.astrometrica.at دانلود نمایید. علاوه بر این موسسه مرکز خرده سیارک (Minor Planet Center) جزوه تحت وبی را برای آسترومتری منتشر نموده است که قطعاً به بسیاری از پرسشهای فنی شما پاسخ خواهد داد. این جزوه را می‌توانید از این آدرس پیدا کنید. (http://www.cfa.harvard.edu/iau/info/Astrometry.html).


به نظر می رسد که خیلی چیزها باید یاد بگیرم. از کجا می توانم کمک فنی یا فکری و یا حتی راهنمایی و توصیه برای رصد خرده سیارکها دریافت کنم؟
تعداد زیادی رصدگر حرفه‌ای و آماتور در سرتاسر دنیا روی موضوع رصد، شناسایی مداری و تعقیب خرده‌سیارکها کار می‌کنند. وبگاه‌هایی هم در این زمینه وجود دارد که شما می‌توانید آنجا ثبت‌نام کرده، عضو شوید و با انبوهی از کارشناسان خبره که بعضی از آنها سالها است در این زمینه فعالند، وارد بحث و گفتگو شوید.
 

آیا امکان دارد که من خرده‌سیارکی را به نام خودم نامگذاری کنم؟
تیم تلسکوپ فضایی وایز قادر نیست در این زمینه اظهار‌نظری انجام دهد. اما طبیعتاً اگر شما خرده‌سیارکی کشف کنید و یا رصد آن را به ما گزارش دهید، نام شما برای همیشه همراه آن خرده‌سیارک باقی خواهد ماند. پس تلاشتان را برای جاودانه شدن از همین امروز آغاز کنید.

منبع: www.spacescience.ir

نویسنده : علی : ۱:٤٢ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٩/۱/۳
Comments پيام هاي ديگران ()      لینک دائم