گروه نجوم تیشتر لشت نشا (گیلان)

گروه نجوم تیشتر گیلان به ارائه خبر علمی با اولویت خبر نجومی می پردازد

بارش شهابی اسدی سال 1388

کسانی که بارش شهابی اسدی را در سالهای 81-1377 رصد کرده اند، موفق به مشاهده یکی از مهیج ترین پدیده های نجومی دهه های اخیر شده اند. از این بین بارش اسدی 1378 ویژگی خاصی داشت. رصدبارش شهابی اسدی سال 1388گران ایرانی چند ماه پس از مشاهده آخرین کسوف قرن،چشم انتظار رگبار شهابی اسدی بودند. پیش بینی ها نشان می داد که اوج بارش شهابی در ساعت 5:30 با شدت چند هزار شهاب در ساعت رخ خواهد داد. ایران و کشورهای آسیای غربی بهترین شرایط را برای رصد داشتند چرا که در زمان اوج و در تاریکی سحرگاه، کانون بارش در ارتفاع قابل توجهی قرار داشت.

 انتظار به پایان رسید و همانطور که پیش بینی شده بود رصدگران ایرانی شاهد یکی از با شکوه ترین بارش های شهابی بودند. آسمان شهاب باران می شد. در یک لحظه دهها شهاب اسدی در آسمان ظاهر می شدند. تعدا شهابها به حدی بود که فرصت چشم برهم زدن را هم نمی دادند.



بارش های شهابی

وقتی ذرات گرد وغباری که در فضای بین سیارات قرار دارند وارد جو زمین می شوند در اثر سرعت بالا و اصطکاک شدید به وجود آمده می سوزند و به صورت شهاب دیده می شوند. در آسمانی صاف و تاریک ممکن است در هر ساعت چند بارش شهابی اسدی سال 1388شهاب مشاهده کنید که در نقاط مختلف آسمان ظاهر و به سرعت محو می شوند. اما در شبهای خاصی از سال تعداد شهابها به یکباره زیاد می شود که به این پدیده «بارش شهابی»  گفته می شود. بارش های شهابی در اثر ورود توده ای از ذرات به جو زمین به وجود می آیند. این ذرات با سرعت های زیاد(چند ده کیلومتر در ثانیه) و تقریبا" به طور موازی وارد جو می شوند. در نتیجه از دید ناظر زمینی به نظر می آید که همه شهابها از یک نقطه آسمان خارج می شوند که به این نقطه کانون بارش گفته می شود.

کانون بارش در هر صورت فلکی باشد، بارش شهابی به نام آن خوانده می شود. منشاء بسیاری از بارش های شهابی، دنباله دارها هستند. این صخره های یخی با حرکت خود ذرات ریزی به جا می گذارند. با  نزدیک شدن دنباله دار به خورشید تعداد ذرات به جا مانده افزایش می یابد. بنابراین مدار دنباله دار مملو از ذراتی می شود که با همان سرعت دنباله دار و تقریبا" در همان مدار به دور خورشید گردش می کنند. به دلیل حرکت متناوب زمین به دور خورشید ، سیاره ما در زمان مشخصی از سال به نزدیکی مدار دنباله دار می رسد و با برخورد به این ذرات بارش شهابی رخ می دهد.

تاریخچه

ظهور چشمگیر بارش اسدی 1799 را بسیاری از دریانوردان و ساکنان قاره آمریکا رصد کردند. در سال1833نیز بارش اسدی شگفتی آفرید. در مدت چند ساعت تعداد شهاب ها به هزاران عدد در ساعت رسید . بطوریکه  بسیاری تصور کردند،جهان به پایان رسیده است. در این سال رصدگران با مشاهده شهاب ها، کانون بارش را تشخیص دادند.

در سال ۱۸۳۷ ، «هاینریش اولبرس» با بررسی بارش اسدی در دهه های گذشته ، دوره فعالیت آن را ۳۳ یا 34 سال تعیین کرد. در آن زمان مشخص شد که منشاء بارش شهابی اسدی دنباله دار تمپل-تاتل است که به تازگی کشف شده بود. در دهه های بعدی بارش شهابی اسدی فعالیت چشمگیری نداشت اما در سال۱۹۶۶ شهابهای اسدی غوغایی آفریدند. در مدت کوتاهی آسمان پر از شهاب شد. بطوریکه برخی از رصدگران در آمریکای شمالی از ظهور30 شهاب در یک ثانیه خبر دادند !

دنباله دار تمپل-تاتل در آخرین گذر خود در نهم ابارش شهابی اسدی سال 1388سفند1377  به حضیض مدارش رسید. در این سال اوج بارش 20 ساعت زودتر از زمان پیش بینی شده اتفاق افتاد .آنهایی که موفق به رصد آن شدند آذر گوی های بی نظیری را دیدند.در سال 1378 بارش اسدی در5:30  صبح ۲۷ آبان با ZHR حدود۳۷۰۰ به اوج خود رسید. در این زمان کانون در ارتفاع زیادی قرار داشت و بسیاری از ساکنین خاور میانه توانستند شاهد این آتش بازی آسمانی باشند.در سال 1379تعداد شهابها افت کرد بطوریکه در زمان اوج مقدار ZHR از۵۰۰  بالاتر نرفت. در سالهای ۸۰ و۸۱ بارش اسدی دارای دو اوج مشخص بود و مقدار ZHR آن به حدود ۳۰۰۰ رسید. همانطور که پیش بینی شده بود دوره رگبارهای آن به پایان رسیده است. در سالهای 86-1382 بارش شهابی اسدی فعالیت نسبتا" معمولی(60- 15  (ZHR= داشته است. در سال گذشته همانطور که انتظار می‌رفت ZHR بارش به حدود 100 رسید.

پیش بینی ها

پیش بینی بارش های شهابی کار پیچیده ای است. دنباله دار ها اجرام سبک و تاثیر پذیری هستند. بنابراین به راحتی تحت تاثیر دیگر سیارات قرار می گیرند. این عامل در مورد دنباله دار های کوتاه دوره (مانند دنباله دار تمپل-تاتل) مهمتر است. اثرات گرانشی باعث می شود که مدار دنباله دار در هر بازگشت دقیقا" یکسان نباشد بنابراین در بازگشت های مختلف دنباله دار ذرات پخش شده از آن در فواصل مختلفی از مدار زمین قرار می گیرند. اختلالات سیارت (به ویژه سیاره مشتری) باعث می شود که توده ذرات به جامانده از دنباله دار جابه جا شود. جرم ، سرعت ذرات پرتاب شده از دنباله دار نیز متفاوت است. برای پیش بینی اثرات گرانشی وارد شده می بایست مجموعه ای از اثرات گرانشی متقابل(خورشید، زمین ، مشتری و توده ذرات) را در نظر گرفت. اصطلاحا" باید یک سیستم چند ذره ای را مورد بررسی قرار داد. کار پیچیده ای که احتیاج به کامپیوترهای پرسرعت دارد. علاوه بر اثر گرانشی ، فشار تابشی خورشید نیز باعث پهن شدگی و تغییر توزیع ذرات می شود.در نتیجه توزیع جرم در توده ذرات دچار تغییر می شود و برای پیش بینی شدت بارش، نیازمند تعیین توزیع ذرات هستیم. محاسبات نشان می دهد که اوج اصلی در اثر برخورد زمین به توده ذرات به جا مانده از عبور سال 1466 و 1533 دنباله دار تمپل- تاتل اتفاق می افتد.  این دو توده ذرات خیلی به هم نزدیک هستند. پیش بینی محققین مختلف در مورد زمان دقیق اوج و شدن آن کمی متفاوت است.

 Mikhail Maslov (از کشور روسیه) با کمک محاسبات مداری ذرات دنباله دار ، نشان داد که این اوج به وقت رسمی ایران در ساعت 1:05 بامداد  27 آبان اتفاق می افتد و ZHR حاصل از این برخورد به  180می رسد. 

 

 
 پیش بینی Mikhail Maslov برای بارش اسدی امسال
 
 Jeremie Vaubaillon (محقق فرانسوی از موسسه فن آوری کالیفرنیا) برای بارش اسدی امسال دو اوج پیش بینی کرده است. اوج اول را با برخورد زمین به توده  1466در ساعت 1:13 و اوج دوم مربوط به توده ذرات 1533 در ساعت 1:20بامداد 27 آبان به دست آورده است.نزدیکی این دو اوج، از لحاظ رصدی تفکیک آنها را مشکل می سازد. وی ZHR اوج بارش را حدود 200 شهاب در ساعت محاسبه کرده است.
 بارش شهابی اسدی سال 1388
 وضعیت توده ذرات بر اساس مدل محاسبه شده Jeremie Vaubaillon
 
  William Cooke و همکارانش از ناسا،  اوج بین 1:03 تا 1:14 بامداد 27 آبان با سرعت ساعتی سمت الراسی100+_300 شهاب در ساعت پیش بینی کرده اند
 
  رصد بارش های اسدی

  در سالهای گذشته که بارش اسدی به صورت رگبار شهابی (بیش از 1000 شهاب در ساعت) ظاهر شد. دیگر فرصتی برای ثبت تمام مشخصات شهاب ها نبود. در چنین شرایطی  رصدگران مهمترین مشخصه ها مثل تعداد شهاب های بارش در بازه های زمانی مختلف و وضعیت رصدی آسمان (مثل حد قدر و در صد ابری بودن آسمان ) را ثبت می کنند. اما وقتی تعداد شهابها خیلی زیاد نبارش شهابی اسدی سال 1388باشد ثبت مشخصات شهابها امکان پذیر است. بهترین مکان برای مشاهده اوج بارش شهابی اسدی امسال آسیای شرقی و خاورمیانه است.

رصدگران این مناطق اوج بارش را در ساعاتی خواهند دید که صورت فلکی اسد ارتفاع قابل توجه‌ای دارد. در زمان اوج امسال ماه به حالت نو قرار دارد و  به هیچ وجه مزاحم رصد خواهد بود. همانطور که اشاره شد علاوه بر اوج پیش بینی شده ، بارش شهابی اسدی از چند روز قبل تا چند روز بعد فعالیت معمولی خود را دارد و شهابهای آن قابل مشاهده خواهند بود. به این نکته توجه داشته باشید هر چه رصدگاه انتخابی شما تاریکتر اشد امکان مشاهده و عکاسی از شهابهای بیشتری خواهید داشت. رصد و ثبت دقیق شهابهای اسدی می تواند کمک قابل توجه‌ای در بررسی مدل ها و پیش بینی ها داشته باشد.

                                      

 

 

 

منبع : انجمن علمی پژوهشی نجم شمال

 

 به امید آسمان صاف
                                                             امیر حسن زاده
                                                انجمن علمی پژوهشی نجم شمال
نویسنده : علی : ۱۱:٠۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۸/۱٩
Comments پيام هاي ديگران ()      لینک دائم